Tesbihin Tarihine Farklı Bir Bakış

Tesbih
Tesbih

Tesbih’in Tarihine Farklı Bir Bakış

Tesbihin tarihine çok farklı bir açıdan yaklaşacağız bu yazımızda . Aslında sadece tesbih değil bütün takı ve aksesuarlara bu açıdan bakabiliriz.Gelin birlikte çok eskilere gidelim ama çok eskilere.Öyle yüz yıl ikiyüz yıl falan değil çok daha eskilere gidelim, yüzbinlerce yıl öncesine gidelim. Anlatacaklarımı zihninizde canlandırmaya çalışın. İnsanoğlunun avcı toplayıcılıkla geçindiği zamanlar… Tesbihin bununla ne ilgisi var diyebilirsiniz acele etmeyiniz. Avcı toplayıcı yaşam biçimi ağırlıklı olarak kainatta var olan canlıların yaşamlarını devam ettirme adına herhangi bir ahlaki kaygı gütmeden diğer canlı veya cansız varlıklarla beslenmesi üzerine kuruluydu. Çünkü bu dönem geniş bir zaman aralığını içeren Buzul Çağında yaşanmaktaydı.Bu çağda avcı toplayıcı etkinlik kıt bir bitkisel ortamda sürüp gitmekteydi.

Bu sistemde bitkiden beslenme olanağıda zayıf olduğu için kaçınılmaz olarak beslenme rejimi et üzerine kuruluydu.Hayat bu şekilde devam etmekteydi. Burada bi parantez açıp sonra kaldığımız yerden devam etmeye ne dersiniz? Eğer insanı fiziksel ve ruhsal olarak anlama çabası içine girersek tesbih tarihinin neden insanoğlu kadar eski olduğunu da anlama şansımız olur. İnsan diğer canlılar gibi hayatta kalma mücadelesi içinde olan bi varlıktır. Bu mücadelede ihtiyaç kavramı ortaya çıkmıştır. İhtiyaç ; yokluk hissi merkezinde, karışlandığında tatmin olunan karşılanmadığında sıkıntı ve hüzün hissi uyandıran biyolojik ve ekonomik olgudur. İnsanı anlama çabamızda ihtiyaç kavramı üzerine yoğunlaşmaya devam ediyoruz.İnsanın doğası gereği ihtiyaçları sınırsız kabul edilmiştir. Fakat bu sınırsızlık belirsizliğie sebep teşkil etmemesi için bilim adamları ihtiyaçları sınıflandırmaya çabalamıştır. Bu sınıflandırma çabaları içresindeki en önemli kişi ise Brandeis Universitesi psikoloji profesörü, Abraham Harold Maslow’dur (d. 1 Nisan 1908 ‘ ö. 8 Hazi?an 1970)Maslow ihtiyaçları temel olarak 5 gruba ayırmış ve bunları önem sırasına göre 5’e kadar sıralamıştır.

1.Fizyolojik ihtiyaçlar:

İhtiyaçlar hiyerarşisinin ilk basamağıdır. Peki neleri kapsar? Açlık ssusuzluk uyku gibi temel hayati ihtiyaçları kapsar. Eğer insanoğlu bu çok önemli ihtiyaçlarını karşılayamassa diğer ihtiyaçlarını karşılama fırsatı bulamayacaktır veya şöyle diyelim eğer insan bu fizyolojik ihtiyaçlarını karşılayamassa hayatta kalması neredeyse imkansızlaşacak hatta hayatta kalamayacaktır. O yüzden bu temel fizyolojik ihtiyaçları karşılarken yaptığı veya yapamya çabaladığı eylemler ve bu doğrultudaki düşünceleri ayrıntısı ile incelenmesi gerekir. Bu ayrıntıya birazdan değinceğimizi hatırlatarak ihtiyaçlar hiyerarşisini kısaca anlatmaya devam ediyoruz .

2.Güvenlik ihtiyaçları:

İnsanoğlunun önceki ihtiyacı karşılanınca sıradaki diğer ihtiyacın karşılanması gerekli hale geliyor. İnsanların fizyolojik ihtiyaçları karşılanınca Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde ikinci sırada olan güvenlik ihtiyacının karşılanmasına sıra geliyor. Maslow güvenlik ihtiyaçları için bu gereksinim ne kadar çok duyurulursa o denli az ayak bağı olacaktır, ne denli az karşılanırsa cesaret de o denli az olacaktır. Tesbih kullanımının insanoğlunu ilk yıllarından beri kullanılmasının arkasında yatan en önemli sebeplerin Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisindeki ilk iki madde de yattığını söyleyebiliriz. Tesbih genelde yüzyıllar önce daha güçlü kral,paşa padişah gibi güçlü insanlar kullandığından insanlar da tesbih kullanarak kendi bilinçaltlarında psikolojik olarak rahatlama hissetmekte,kendilerine cesaret vermekte ve güvende hissettirmektedir.

Tesbih İhtiyaçlar Pramidi
Tesbih İhtiyaçlar Pramidi

3.Ait olma ve sevgi ihtiyacı:

Fizyolojik ve güvenlik ihtiyacının belli bi oranda karşılanmsaı sonucu karşılanması gereken ihtiyaç türü ait olma ve sevgi ihtiyacıdır.Bu sınıf ihtiyaç türünde bir ilişki kurmaya veya bir grupta yer edinme isteği ön plana çıkıyor.Bu ihtiyaca cevap verilmemesi durumunda kişinin kendisinde yalnızlık ve terk edilmişlik hissi oluşmaya başlar. Tesbih, insana psikolojik olarak bir gelenek,bir güven duygusu ve aidiyet duygusu vermektedir. Tesbih kültürü yalnızca bizim kültürümüzde vardır. Bu sebeple tesbih bir aidiyet duygusunu bize çağırıştırır.

4.Saygı ihtiyacı:

Önceki düzeyin yeterli derecede doyurulduktan sonra sırası gelen ihtiyaç türüdür.Bu ihtiyaç düzeyinde insan bulunduğu kendisinde güven hissi oluştuktan sonra toplumdan saygı beklentisi içerisine girer.Bu düzeyde iki aşama vardır.Kişi hem kendisine güven duyar ve çevresinin de saygı görme beklentisine girer. Maslow, bu konuda saygının sadece dışarıdan gelen uyarıcılarla olmadığını kişisinin benliğinden kaynaklı öz saygısında birincil derede önemini vurgulamıştır. Tesbih özellikle babalarımız ve dedelerimizin kullandığı bir aksesuar türü olduğundan dolayı saygıyı gösteren bir obje olarak karşımıza çıkar. Tesbih ile gençler babaları gibi saygın olabilme adına bir çağırışım oluşturmaktadır.

5.Kendini gerçekleştirme ihtiyacı:

En üst düzeyde ortaya çıkan bu gereksinim insanın kendisinin sınırlarını keşfetmesi imkanını sağlıyor. Bu aşamadaki insan hayattan beklentilerine cevap aramaktadır.Bu noktada insan düşüncelerinin farklılaştığı söyleyebiliriz.

 

Evet burada parantezi kapatıp insanoğlunun ilk zamanlarına, tesbihin doğuşuna doğuşuna şahitlik eden zamanlara zamanlara dönebiliriz .İnsanlar bu zaman da avcı toplayıcılıkla geçindikleri için avlanma ve av ritüelleri hayati öneme sahip. İnsanlar bu zamanda avladıkları hayvanların kemiklerini, dişleri, boynuzlarına ipe dizip uğur getirdiğine inanılıyordu. Bu dönemi Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi açısından incelediğimizde insanların en önemli ihtiyaçları olan fizyolojik ihtiyaç açlık ve susuzluğun giderilmesi olduğu için avcılık ritüellerinin önemi artıyor ve tesbihin doğuşu bu önemli ritülede yatıyor. 2. Sıradaki sıradaki güvenlik ihtiyacıda da tesbih doğuşunun nedenleri arasında sıralanabilir Maslow’un ihtiyaçlarını dikakte alarak tesbih tarihinde geçmişten günümüze geliyoruz. Günümüze yaklaştıkça maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde yukarı doğu çıkıyoruz.İnsanlar daha sonraları topluluk halinde yaşamaya başladı. Kabileler oluşmaya başladı.Temel fizyolojik ve gelir ihtiyaçlarını karşılayan insan ait olma ve sevgi ihtiyacı doğdu.Oluşan kabilelerde kendini hissettiren bir yere ait olma hissi kabilenin bireylerinde diğer kabilelerden farklı görünme olarak tezahür etti.Bunu da kabilerler tenlerini boyayarak, farklı desenli örtüler örtünerek ve boyunlarına takındıkları farklı kemikten yapılmış boncuklarla ve tesbihler ile gösterdiler. Bu aralıkta tesbih ait olma ihtiyacının bir parçası olarak karşımıza çıkmaktadır Gelelim zirvedeki 2 ihtiyaç türüne; saydı ihtiyacı ve kendini gerçekleştirme ihtiyacına.Bu ihtiyaç türleri günümüz insanına hitap ettiğini söylesek yanlış olmaz. İlk başlarda fizyolojik ihtiyacın bir parçası olan tesbih günümüze gelindiğinde saygınlığın ve kendini gerçekleştirmenin bir parçası olmuştur. Değişerek ve dönüşerek yeni tesbih taşlarını keşfedilmesiyle insanların vazgeçilmez aksesuarı olmuştur. Evet değerli okuyucular tesbih tarihini, tesbih kullanıcısı olan insanı ihtiyaçlar hiyerarşisi bakımından zamanın izlerini de denkleme katarak anlatmaya çalıştık. Tesbihin binlerce yıldır niçin vazgeçilmez bir aksesuar olduğunu cevaplamaya çalıştık.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


*